باستانشناسی در قرآن

تعریف باستانشناسی

باستانشناسی که در عربی به آن ((علم الاثار)) و در فرانسوی به آن ((آرکئولوژی))1 می گویند، عبارتست از دانش شناخت فرهنگهای ادوار گذشته انسان بر اساس مطالعه اشیاء و آثار کهن و باستان. 2

جایگاه باستانشناسی

علم باستانشناسی شعبه ای از علم تاریخ است ، بر پایه اسناد و مدارک غیر مکتوب و پل مارتین ، باستانشناسی را علم بازسازی تاریخ انسان از گذشته تا حال می داند که در آن منشاء فرهنگها و تمدنهای منقرض شده را می جوید.3

همچنین این علم را از شعب دانش انسان شناسی4 دانسته اند که به مطالعه فرهنگهای ادوار مختلف تاریخ بشری می پردازد.

در عین حال باستانشناسی از علوم مستقل و دارای روشها و پایه های نظری خاص است.5

موضوع علم باستانشناسی

موضوع علم باستان شناسی عبارتست از آثار و اشیاء قدیمی مربوط به فرهنگها و تمدنهای بشری که باستانشناسان از لایه های زمین ، کشف می کنند.

روش باستانشناسی

 از حفاری در جهت عمودی قدمت آنها و از حفاری در جهت افقی نوع وابستگی آنها به انسان را تعیین می کنند.6

و آنگاه آثار کشف شده را در اختیار اهل تاریخ می گذارند تا با استفاده از آنها به تدوین و تفسیر و بازسازی واقعی تاریخ بپردازند.

اهتمام اروپائیان به باستانشناسی کتب مقدس7

اهتمام اروپائیان به باستانشناسی شرق بخصوص آثار بابل و سومر موجب پیدایش ((باستانشناسی کتاب مقدس)) در اروپا گردید . فریدریک دیلیتس باستانشناس آلمانی می نویسد :

هدف ما از حفاری در بابل و آشور قبل از هر چیز مرحله جدید در فهم تورات و تایید یا نقد مسائل تاریخ باستان تورات با داده های باستانشناسی است .1

باستانشناسان تورات ، تحقیقات ارزشمندی به عمل آورده که برخی موید گفته های تورات و بعضی بیانگر آنست که تورات کنونی تحت تاثیر مصادر بابلی قرار گرفته و بعضی از مطالب آن افسانه های ناصحیح و غیرواقعی است .2

جان الدر می نویسد : افسانه های اسرائیلی آنقدر بی پایه بود که حتی در آغاز قرن نوزدهم میلادی یکی از موجبات بی ایمانی مردم امریکا گردید . از سال 1890 م که باستانشناسی علمی آغاز گردید . دانشمندانی برای کشف حقایق کتاب مقدس راجع به پیامبران و امتها به باستانشناسی پرداختند . از جمله پول بوتا در موصل و دکتر وولی دراورکلده در جنوب بین النهرین و محل طوفان نوح و زادگاه حضرت ابراهیم (ع) را کشف کردند .3

است که وقتی آنها را منطبق با واقعیات کشف شده توسط باستانشناسی می یابیم ، دلائل حسی جدیدی بر نبوت پیامبر اکرم (ص) در دنیای کنونی می یابیم .

به عنوان نمونه از نظر تورات ، فرعون و لشکریانش در بحر قلزم غرق و نابود شدند ، و مفسران مسیحی مرگ فرعون را انکار می کنند ، اما قرآن کریم اعلام می دارد که خداوند جسد فرعون را بر بلندایی افکند تا آیت و عبرتی برای آیندگان باشد. و امروزه با کشف جسد فرعون زمان موسی (ع) حقیقت قرآن آشکار می شود.

2- استفاده مفسرین در تفسیر قصص قرآنی از حقائق تاریخی بجای افسانه های اسرائیلی :

بسیاری از مفسرین قدیم بعلت عدم دسترسی به حقایق تاریخی ، به افسانه ها و اساطیر کتب پیشین و اسرائیلیات روی آوردند . اینگونه اسرائیلیات از نظر محققین قدیم چون ابن خلدون و محققین جدید مورد انتقاد شدید بوده و هست .

3- نقش پیامبران در تمدن :

یکی دیگر از ثمرات مهم باستانشناسی قرآن پی بردن به نقش انبیا در تمدن سالم بشری است . بیشتر انبیاء در زمانی مبعوث شده اند که تمدنها پر از ظلم و فساد و انحطاط شده بودند ، پیامبران با معجزات الهی بر آنان ظاهر شده آنان را نصیحت کرده و هشدار داده اند و چون به ظلم و فساد خود اصرار کرده با انقلاب خود آنها را کنار زده و پایه گذار فرهنگ و تمدنی سالم شده اند .

به عنوان نمونه با طوفان نوح ، فرهنگ و تمدن کور و فاسد آن زمان غرق و نابود شد و حضرت نوح (ع) بجای آن فرهنگ و تمدنی سالم و نو بر اساس قانون و شریعت بنا نهاد و چون فرهنگ و تمدن عادیان در اثر ظلم و فساد رو به زوال نهاد . فرهنگ و تمدن ثمودیان به رهبری پیامبرشان حضرت صالح (ع) جانشین آنان شد .4

با انقلاب حضرت ابراهیم (ع) و لوط (ع) فرهنگ بت پرستی و ستاره و ماه و خورشیدپرستی و نمرودپرستی و عمل ویرانگر تمدن یعنی هم جنس گرایی درهم کوبیده شد و بجای آن فرهنگ و تمدنهای توحیدی پایه گذاری گردید.

حضرت یوسف (ع) طرح بلند مدت عدالت اقتصادی را جهت کاهش تبعات خشکسالی مصر ، و الگوی کشورداری را سرمشق داد .

و حضرت داود و سلیمان ، فرهنگ صحیح قضاوت و دادگری را ارائه دادند و همانطور که در قرآن آمده و آثار باستانی آنرا کشف کرده ، آنان صنعت ذوب آهن 1 و ذوب مس2 و زره سازی را در تمدن خود پدید آوردند .

ارتش غرق شده فرعون

و لقد اوحینا الی موسی ان اسًر بعبادی فاضرب لهم طریقا فی البحر یبسا لاتخف درکا و لاتخشی       فاتْبعهم فرعُونْ بجنوده فغشیهم من الیهم ما غشیهم .3

و به موسی وحی کردیم که بندگان مرا شبانه روانه کن . و برای آنان راهی خشک در دریا بشکاف بطوری که نه از فرارسیدن [دشمن] بیمناک باشی و نه [ از غرق] بترسی . آنگاه فرعون با لشکریانش آنان را دنبال کرد و آب دریا آنان را فروپوشاند .

جای نقشه

محل گشوده شدن دریا از نظر دانشمندان

گفتگوی شدیدی میان دانشمندان و محققین در محل شکافته شدن دریا برای حضرت موسی (ع) است :

1-      دریای سرخ (یا قلزم) که در عهد باستان به آن سینوس آرابیکوس می گفتند.

2-      دریاچه منزله یا جزیی از آن .

3-      منطقه ای که در عصر هلیتستی ورمانی به آن دریای سربونین .4

4-      انتهای شمالی خلیج سویس .

5-      یکی از دریاچه های تلخ و شور بدون اینکه تعیین هیچکدام .

6-      خلیج سویس بدون تعیین5

7-      محل برخورد خلیج سویس یا دریاچه ها .

8-      رود نیل ، یا یکی از شاخه های نیل در دلتای شرقی .

9-      دریای ساف (دریای نیزار) بین سوئز و مدیترانه که هنوز هم پهنای زیاد در آن می روید .

10-   شاخه ای از دریای سرخ در شرق پلوزیوم (Pelusium) و نقطه پایانی آن را حوالی قادش (Kadesh) در جنوب فلسطین 6

موقعیت گذرگاه دریایی موسی (ع) از نظر تورات

در تورات راجع به گذرگاه دریایی حضرت موسی و بنی اسرائیل و محل وعده گاه الهی با آنان چنین آمده است :

((و خداوند موسی را خطاب کرده گفت : به بنی اسرائیل بگو که برگردید ، برابر فَمْ الحیروت در میان مُجًدْل و دریا ، در مقابل بُعًل صَفُون در برابر آن به کنار دریا اُردو زنید .))1

از نظر قاموس کتاب مقدس : فم الحیروت (دهنه مغاره ها) آخرین منزل اسرائیلیان بود قبل از آنکه از بحر سوف گذرند ، در نزد عجرود به ساخت 12 میل از سویس واقع است .2                               

مُجدْل ، موضعی است نزدیکی بحر احمر به ساخت ده میل به مغرب سویس .3

و بعل صفون : مکانی است در نزدیکی خلیج سویس یا برکنار غربی آن ، جائی که اسرائیلیان از دریای تلزم عبور کردند ، دکتر آپیرس می گوید همان جبل عتاقه ، نزدیک شهر سویس است و بر غش پاشا آنرا کوه کامیوس برکنار دریای روم است .4

نقشه

موقعیت گذرگاه دریایی موسی (ع) در قرآن

یُا بنی اسرائیل قَد اَنْجینکُم من عُدْوکُم وُ واعدًناکُم جُانبُ الطُور الایًمن .5 ای بنی اسرائیل به راستی شما را از دشمنتان رهانیدیم و با شما در جانب طور ایمن وعده گذاریم .

طور ایمن ، در مقابل طور سینا ، طور سینا یا کوه سینا ، کوه معروفی در قسمت جنوبی شبه جزیره سینا ، که امروزه جبل موسی خوانده می شود .

از نظر قاموس کتاب مقدس ، طور سینا که به آن حوریب (کوه خدا) نیز گفته می شود . نام سلسله کوههای شبیه به یکدیگر و عاری از گیاه میان خلج سوئز و خلیج عقبه واقع است .6

از نظر لسان العرب ، وجه تسمیه ایمن (= راست) اینست که چون از طرف مدین به طرف مصر آیند ، این کوه و وادی در طرف راست کوه سینا واقع شده است .7

بنابراین منظور از طور ایمن ، کوه مقدسی در طرف راست شبه جزیره سینا ، و کوه سینا جنب منطقه ساحلی توییع در کناره خلیج عقبه .

کشف آثار باقیمانده از فرعونیان در دریا

وُ تمتْ کَلمه رُبکُ الْحْسًنی عُلی بُنی اسرائیل بما صَبُروْا وُ دُمُرًنا مُا کَانُ یُصْنَعْ فرًعُون و قومه .8

و بدینگونه بخاطر صبری که کرده بودند وعده نیکوی پروردگارت در حق بنی اسرائیل تحقق یافت و آنچه فرعون و قومش ساخته و برآورده بودند ، نابود کردیم .

یکی از شگفت انگیزترین آیات الهی ، شکافته شدن دریا برای عبور حضرت موسی و اسرائیلیان تعقیب فرعون و لشکریان و بهم آمدن دریا در 3500 سال پیش و کشف آن منطبق با آیات قرآن در زمان ماست.

پس از تاختن لشکریان مصری در دریای سرخ ، حادثه کم اهمیتی نیست ، و کشف آن بهترین دلیل بر حقانیت قرآن و سایر کتب آسمانی است .

تا چند سال پیش بسیاری از کاوشگران ، خلیج سوئز ، را گذرگاه و محل خروج حضرت موسی (ع) و قومش می دانستند ، زیرا که در تورات چنین گزارش شده بود . اما در سال 1978 م باستان شناسان در خلیج عقبه ، در نوبیع آثار بجا مانده از فرعون و لشکریانش را کشف کردند . یعنی همانجایی که قرآن آدرس داده بود یعنی در جانب طور ایمن ( شرق شبه جزیره سینا) نه غرب با شمال شبه جزیره سینا .

کشفیات از آنجا آغاز شد که از بالا منطقه ای نسبتا کم عمق در خلیج عقبه نظر باستانشناسان را بخود جلب کرد . منطقه ای که عمق آن میان 60 تا 200 پا سینی ، 18 متر تا 60 متر در امتداد 5/2 کیلومتر بود .

در طول بستر این منطقه دریایی اجزای ارابه هایی مشاهده شد که مشتمل بر چرخهایی بود .

از آنجا که مرجانها به طلا و استخوان نمی چسبند ، چرخهای طلایی ارابه فرعون و استخوانهای لشکریان و اسبانشان عاری از مرجان مشاهده شد که همه اینها در مقابل منطقه ساحلی نوییع بود .

1- چرخ طلایی ارابه فرعون

در سال 1987 رْن وایت سه چهار پره چرخ طلایی ارابه ای را کشف کرد که مرجانها به روی آن نروئیده بودند . هر چند که در داخل آن چرخ چوبی قرار داشته اما آنچنان آنان را نرم و شکننده ساخته که نمی توان آنرا جابجا کرد .

امید آنست که در آینده بتوانند غواصان در اعماق آب فروروند و با دوربین مخصوص از نزدیک از آن عکسبرداری کنند .

در تصویر فوق یک چرخ طلایی ارابه را مشاهده می کنید که از فاصله دور عکسبرداری شده است و متعلق به 3500 سال پیش است .

وقال موسی :ربَنَا انَک ءاتَیًتَ فرعون و مُلاهْ زینه و اموالا فی الحیوه الدنیا، ربنا لیْضلوا عُنً سُبیًلکُ ، ربُنَا اطْمسً عُلی اموالهم و اشدْدً عُلی قلوبهم فلایْومنوا حُتیُ یُرُوا العذابُ الالیم .1

موسی گفت : پروردگارا ! تو فرعون و اطرافیانش را زینت و اموالی سرشار در زندگی دنیا داده ای . پروردگارا ! در نتیجه (بندگانت را از راه تو گمراه می سازند پروردگارا اموالشان را نابود کن ، و [به جرم گناهانشان] دلهایشان را سخت و سنگین ساز به گونه ای که ایمان نیاورند تا عذاب دردناک را بینند .

2- تصویر چرخ ارابه ای لشکریان فرعون

در تصویر شماره 2 نمونه ای چرخ ارابه جنگی که با مرجان پوشیده شده است این تصویر در ساحل عربستان سعودی فیلم برداری شده و محل آن تمپ توتنخن 2 می باشد

ذلک من انباء القُری نَقُصُهْ علیک منها قائم وُ حُصید .3

این از اخبار شهرها و آبادیهاست که ما برای تو بازگو می کنیم ، که بعضی [ هنوز ] برپا هستند و بعضی از میان رفته اند . (درو شده اند)

3- نمونه هایی از استخوانهای سربازان و اسبان

در این تصویر ، استخوان معدنی ، - یکی از صدها استخوانی است که در سراسر دریا کشف شد – مشاهده می کنید .

مطالعات عمیقی به روی این دو نمونه استخوان توسط استخوان شناسی 1 دانشگاه استکهلم ، انجام گرفته است ، که نشانگر استخوان ران پای راست مردی است که دارای قدی به طول 170 - 165 سانتیمتر بوده است .

این استخوان اساسا تبدیل به سنگواره و جایگزین مواد کانی و مرجانی شده است از اینرو نمی توان آنرا با روش رادیو کاربن2 تاریخ گذاری کرد .

4- نمونه ای از محور چرخ ارابه

در این تصویر نمونه ای از محور چرخ ارابه جنگی که بوسیله مرجانها پوشیده شده مشاهده می کنید ، در تورات آمده است : (( که خداوند چرخهای ارابه های آنان را بیرون کرد تا آنها را به سنگینی برانند و مصریان گفتند : از حضور بنی اسرائیل بگریزیم زیرا خداوند برای ایشان با مصریان جنگ می کند ، و خداوند به موسی گفت : دست خود را بر دریا دراز کن تا آبها بر مصریان برگردد و بر ارابه ها و سواران ایشان .))3

فَاخذْناهْ وُ جْنُودُهْ ، فَنَبُذْناهْم فی الْیُم فَانْظُر کَیًف کَان عاقبُهْ الظَالمین .4

آنگاه او [ فرعون ] و سپاهیانش را فروگرفتیم و آنان را به دریا رها کردیم ، پس نگاه کنید که سرانجام ستمکاران چگونه بوده است .

جالب اینکه قرآن کریم به ما امر کرده که ((فَانْظُر)) ، نشانگر اینکه آثار فرعون و سپاهیانش مانند جسدش برقرار است و قابل دیدن است ، آنهم از سواحل دریای عربستان . اما متاسفانه دیگران در عمل به قرآن از ما سبقت گرفته اند .

5- ستون یادبود سلیمان

رْن وایت نخستین کسی است که از ساحل نوییع محل فرود موسی (ع) و اسرائیلیان ، در سال 1978 م دیدن کرد ، وی ستون فلزی فینیقی پیدا کرد که در بستر آب آرمیده بود . متاسفانه ، نوشته های آن فرسوده شده بود . زیرا که تا سال 1984 ، این ستون مهم شناخته شده نبود .

وقتی که دومین ستون گرانیت در خط ساحلی عربستان در مقابل ستون اولی پیدا شد ، کتیبه و نوشته آن هنوز دست نخورده بود .

در نوشته های فنیقی ، (عربی ، عبری) ، این کلمات را در بردارد :

میزرام (مصر) ، سلیمان ، ادوم ، مرگ فرعون ، موسی و یهود در این کتیبه آمده که سلیمان پادشاه این ستون ها را به عنوان یادبود معجزه شکافته شدن دریا برپاداشته است .

عربستان سعودی ، به توریست اجازه بازدید از این آثار باستانی را نمی دهد شاید از توریست غیرمجاز بیم دارد . عربستان مقتدرانه ستونهای فوق را جابجا کرده و بجای آن پرچم نصب کرده است .

6- عمق خلیج عقبه و جاده دریایی

خلیج عقبه بسیار عمیق است . در پاره ای از قسمتها 600/1 میل عمق دارد . حتی با خشکاندن دریا ، قدم زدن از آنسو به آنسوی خلیج بسیار مشکل است . زیرا که پله های بسیار بلندی در دو طرف دارد . اما یک نقطه در این آب وجود دارد که بلند است و انسانها و حیوانات می توانند از آن عبور کنند ، این جاده میان نوییع و مقابل آن کرانه ساحلی عربستان سعودی .1

این جاده دریایی ساخت کسی نیست جز خدا که در کتاب اشعیای نبی درباره آن می فرماید :

(( خداوندی که راهی در دریا و طریقی در آبهای عظیم می سازد ، آنکه ارابه ها و اسبها و لشکر و قوت آنرا بیرون می آورد ، ایشان با هم خواهند خوابید و نخواهند برخاست مثل فتیله خاموش خوهد شد .))2

و در قسمتی دیگر از کتاب اشعیای نبی می خوانیم :

(( آیا تو آن نیستی که دریا و آبهای لجه عظیم را خشک کردی و عمقهای دریا را راه ساختی ، تا فدیه شدگان عبور کنند .))3

معجزه احداث جاده دریایی در قرآن

وُ لَقَدً اَوًحُیًنا الی مْوسی ان اسًر بعبادی فَاضْرب لَهْم طریقا فی البحر یبسا .4

و ما به موسی وحی کردیم که بندگان مرا شبانه روانه کن و برای آنان راهی خشک در دریا احداث کن .

کشف جاده برجسته دریایی که در میان دریای بسیار عمیق خلیج عقبه توسط حضرت موسی (ع) احداث شده پرده از اعجاز الهی زمان موسی (ع) و فرموده قرآن برمی دارد .

مسافت میان نوییع ، تا سواحل عربستان سعودی در حدود 18 کیلومتر و عمیقترین قسمت آن در حدود 800 متر است .

در تصویر زیر مدلی از عمق خلیج عقبه ، و محل برآمدگی جاده دریایی موسی (ع) مشاهده می کنید .

هامان وزیر و مشاور فرعون معاصر حضرت موسی (ع)

و قال فرعون : یا ایها الملاءُ ما عُلمتُ لکُم منً الَهٍ غیری فَاوًقد لی یا هامان علی الطین فاجًعُل لی صَرًحُا لَعُلی اَطَلعْ الی اله مْوسی وُ انی لاظنه منُ الْکَاذبینُ 5.

جای عکس

و فرعون گفت ای بزرگان برای شما خدایی جز خود نمی شناسم و ای هامان : برای من آتش بر گل بر افراز [آجر بپز] و برای من بر جی [بلند] برآور باشد که به خدای موسی پی ببرم و من او را از دروغگویان می دانم .

در تفسیر میبدی آمده است : (( اصحاب سیر گفتند : چون فرعون وزیر خود را فرمود : هامان که از بهر من این قصر بساز ، هامان جمع کرد استادان و کارگران بسیار ، آجرپزان و آجربران و آلات و ساز آن از چوب و آهن همه بساختند و بنایی عظیم برآوردند .6

اعجاز قرآن در مورد هامان

تا قرن هیجدهم هیچکس از نام هامان اطلاعی نداشت تنها در کتاب مقدس نام هامان به عنوان یکی از درباریان احشویروش (خشایارشاه) آمده که فرمان قتل عام یهودیان را صادر کرد ولی استر و مردخای از آن جلوگیری کردند و سبب بالای دار رفتن خود او شدند .1

 و این هامان هیچ ارتباطی با فرعون زمان حضرت موسی (ع) ندارد . اما در قرآن شش بار از هامان یاد شده که به دستور فرعون برج عظیمی با آجر بنا می کند .

خوشبختانه در قرن نوزدهم ، نام هامان و تصاویری از کارگران و کوره های آجرپزی وی در ارتباط با فرمان فرعون زمان موسی (ع) در کتیبه ای توسط باستانشناسان کشف شده که نشانگر اعجاز قرآن کریم است .

در خطوط تصویری مصری مربوط به 2000 سال پیش نام هامان کشف شده و این نسخه باستانی تا قرن هیجدهم ، هیچکس از آن اطلاعی نداشت .2

 این خطوط تصویری کاملا منطبق به آیه 38 سوره قصص قرآن مجید است .

کشف اعجاز تاریخی قرآن

[ وُ قَال المُلک ائتُونی به ، استَخْلصُه لنَفسی ]3

( ملک [ مصر ] گفت او [ یوسف ] را بیاورید تا ویژه خویش گردانمش ) .

همانطور که دکتر محمد بیومی مهران باستانشناس مصر می نویسد : قرآن میان حاکم مصر در دوره حضرت یوسف (ع) در عهد هکسوس (حوالی 1725 - 1575 ق م) و حاکم دوره حضرت موسی (ع) فرق گذاشته اولی را (( ملک )) و دومی را (( فرعون )) نامیده است در حالیکه تورات بجای ملک ، فرعون بکار برده است و آن زمان قبل از خانواده هیجدهم است و لقب (( ملک )) را در زمانی بکار برده که باید لقب (( فرعون )) را بکار می برد و آن از زمان خانواده هیجدهم به بعد (1575 - 1307 ق .م) است . 4

اثر باستانی کشف شده حجر رشید و شناسایی اسرار لغت مصری قدیم اعجاز تاریخی قرآن کریم را در کاربرد صحیح و بجای دو لقب ملک و فرعون مورد تایید قرار می دهد .5

کشف جسد فرعون و اعجاز قرآن

[ فَالیُوم نُنَجیکُ ببُدنکُ لتَکون لمُن خَلْفَک آیُه وُ انَ کَثیرُاً منُ النَاس عُنً آیُاتنا لَغَافلُونُ] .6

(امروز جسد بی جانت را بر بلندای ساحل می افکنیم تا برای پسینان آیت و عبرتی باشی هر چند که بسیاری از مردم از آیات ما غافلند) .

دکتر بوکای در این باره می نویسد : در عصری که قرآن اعلام داشت جسد فرعون نجات داده خواهد شد ، این جسد و اجساد فراعنه در گورهای دره پادشاهان در طیره (تب) در آن سوی نیل قرار داشت . ولی در آن عصر نسبت به آن کاملا بی اطلاع بودند و این فقط در پایان قرن نوزدهم است که جسد فرعون [ معاصر حضرت موسی (ع)] را در آنجا کشف کردند و امروزه این جسد در تالار اجساد مومیایی شده پادشاهان موزه مصری قاهره در معرض دید تماشاگران است .7